← Todos los capítulos · Capítulo 7 / 18
El yoga del conocimiento y la realización
ज्ञानविज्ञानयोगः · Jñāna-vijñāna-yoga · 30 versos
Krishna pasa del alma a su origen. Todo el mundo, dice, es su naturaleza en dos capas: la material y la viviente. Explica cómo su poder oculto, maya, vela esto a la gente, por qué cuatro clases de personas se vuelven hacia lo divino y por qué el sabio que ama sin pedir es el más querido.
Tradicionalmente se vincula con Ketu y la casa 8, el área de lo oculto, el cambio repentino y lo que yace bajo la superficie. Se lee durante una Maha Dasha de Ketu, o cuando los tránsitos pasan por la casa 8, para mantenerse firme cuando todo parece confuso y los mapas habituales dejan de servir. Es una práctica de reflexión, no una predicción.
श्रीभगवानुवाच
मय्यासक्तमनाः पार्थ योगं युञ्जन्मदाश्रयः ।
असंशयं समग्रं मां यथा ज्ञास्यसि तच्छृणु ॥
śrībhagavānuvāca
mayyāsaktamanāḥ pārtha yogaṃ yuñjanmadāśrayaḥ |
asaṃśayaṃ samagraṃ māṃ yathā jñāsyasi tacchṛṇu ||
Krishna dice: escucha cómo, con la mente fija en Mí, practicando yoga y tomando refugio en Mí, Me conocerás por completo y sin duda.
ज्ञानं तेऽहं सविज्ञानमिदं वक्ष्याम्यशेषतः ।
यज्ज्ञात्वा नेह भूयोऽन्यज्ज्ञातव्यमवशिष्यते ॥
jñānaṃ te’haṃ savijñānamidaṃ vakṣyāmyaśeṣataḥ |
yajjñātvā neha bhūyo’nyajjñātavyamavaśiṣyate ||
Te enseñaré este conocimiento completo, junto con la realización directa; una vez conocido, nada más queda por conocer.
मनुष्याणां सहस्रेषु कश्चिद्यतति सिद्धये ।
यततामपि सिद्धानां कश्चिन्मां वेत्ति तत्त्वतः ॥
manuṣyāṇāṃ sahasreṣu kaścidyatati siddhaye |
yatatāmapi siddhānāṃ kaścinmāṃ vetti tattvataḥ ||
Entre miles de personas, apenas una se esfuerza por la perfección, y entre las que se esfuerzan, apenas una Me conoce de verdad.
भूमिरापोऽनलो वायुः खं मनो बुद्धिरेव च ।
अहंकार इतीयं मे भिन्ना प्रकृतिरष्टधा ॥
bhūmirāpo’nalo vāyuḥ khaṃ mano buddhireva ca |
ahaṃkāra itīyaṃ me bhinnā prakṛtiraṣṭadhā ||
अपरेयमितस्त्वन्यां प्रकृतिं विद्धि मे पराम् ।
जीवभूतां महाबाहो ययेदं धार्यते जगत् ॥
apareyamitastvanyāṃ prakṛtiṃ viddhi me parām |
jīvabhūtāṃ mahābāho yayedaṃ dhāryate jagat ||
Mi naturaleza tiene ocho partes: tierra, agua, fuego, aire, espacio, mente, intelecto y ego. Esta es la naturaleza inferior. Más allá hay una superior, el elemento viviente, por el cual se sostiene todo el universo.
एतद्योनीनि भूतानि सर्वाणीत्युपधारय ।
अहं कृत्स्नस्य जगतः प्रभवः प्रलयस्तथा ॥
etadyonīni bhūtāni sarvāṇītyupadhāraya |
ahaṃ kṛtsnasya jagataḥ prabhavaḥ pralayastathā ||
मत्तः परतरं नान्यत्किञ्चिदस्ति धनञ्जय ।
मयि सर्वमिदं प्रोतं सूत्रे मणिगणा इव ॥
mattaḥ parataraṃ nānyatkiñcidasti dhanañjaya |
mayi sarvamidaṃ protaṃ sūtre maṇigaṇā iva ||
Sabe que todos los seres surgen de estas dos, y que Yo soy el origen y la disolución de todo el mundo. Nada es superior a Mí; todo está ensartado en Mí como joyas en un hilo.
रसोऽहमप्सु कौन्तेय प्रभास्मि शशिसूर्ययोः ।
प्रणवः सर्ववेदेषु शब्दः खे पौरुषं नृषु ॥
raso’hamapsu kaunteya prabhāsmi śaśisūryayoḥ |
praṇavaḥ sarvavedeṣu śabdaḥ khe pauruṣaṃ nṛṣu ||
पुण्यो गन्धः पृथिव्यां च तेजश्चास्मि विभावसौ ।
जीवनं सर्वभूतेषु तपश्चास्मि तपस्विषु ॥
puṇyo gandhaḥ pṛthivyāṃ ca tejaścāsmi vibhāvasau |
jīvanaṃ sarvabhūteṣu tapaścāsmi tapasviṣu ||
Soy el sabor en el agua, la luz en la luna y el sol, el sonido sagrado Om en los Vedas, el sonido en el espacio y el valor en las personas. Soy la fragancia pura de la tierra, el brillo del fuego, la vida en todos los seres y la disciplina de quienes practican austeridad.
बीजं मां सर्वभूतानां विद्धि पार्थ सनातनम् ।
बुद्धिर्बुद्धिमतामस्मि तेजस्तेजस्विनामहम् ॥
bījaṃ māṃ sarvabhūtānāṃ viddhi pārtha sanātanam |
buddhirbuddhimatāmasmi tejastejasvināmaham ||
बलं बलवतां चाहं कामरागविवर्जितम् ।
धर्माविरुद्धो भूतेषु कामोऽस्मि भरतर्षभ ॥
balaṃ balavatāṃ cāhaṃ kāmarāgavivarjitam |
dharmāviruddho bhūteṣu kāmo’smi bharatarṣabha ||
Conóceme como la semilla eterna de todos los seres, la inteligencia de los inteligentes y el esplendor de los espléndidos. Soy la fuerza de los fuertes cuando está libre de ansia y apego, y el deseo que no va contra el dharma.
ये चैव सात्त्विका भावा राजसास्तामसाश्च ये ।
मत्त एवेति तान्विद्धि न त्वहं तेषु ते मयि ॥
ye caiva sāttvikā bhāvā rājasāstāmasāśca ye |
matta eveti tānviddhi na tvahaṃ teṣu te mayi ||
त्रिभिर्गुणमयैर्भावैरेभिः सर्वमिदं जगत् ।
मोहितं नाभिजानाति मामेभ्यः परमव्ययम् ॥
tribhirguṇamayairbhāvairebhiḥ sarvamidaṃ jagat |
mohitaṃ nābhijānāti māmebhyaḥ paramavyayam ||
Todos los estados de bondad, pasión e inercia, sabe que provienen de Mí; sin embargo, Yo no estoy en ellos, ellos están en Mí. Confundido por estas tres cualidades de la naturaleza, el mundo entero no Me reconoce, a Mí que estoy más allá de ellas y soy inmutable.
दैवी ह्येषा गुणमयी मम माया दुरत्यया ।
मामेव ये प्रपद्यन्ते मायामेतां तरन्ति ते ॥
daivī hyeṣā guṇamayī mama māyā duratyayā |
māmeva ye prapadyante māyāmetāṃ taranti te ||
Este poder divino Mío, hecho de las tres cualidades de la naturaleza, es difícil de cruzar. Quienes se refugian solo en Mí lo cruzan.
न मां दुष्कृतिनो मूढाः प्रपद्यन्ते नराधमाः ।
माययापहृतज्ञाना आसुरं भावमाश्रिताः ॥
na māṃ duṣkṛtino mūḍhāḥ prapadyante narādhamāḥ |
māyayāpahṛtajñānā āsuraṃ bhāvamāśritāḥ ||
Quienes obran mal, los confundidos, los más bajos de entre las personas, cuya comprensión ha sido arrebatada por la ilusión y que se apoyan en una naturaleza egoísta, no se vuelven hacia Mí.
चतुर्विधा भजन्ते मां जनाः सुकृतिनोऽर्जुन ।
आर्तो जिज्ञासुरर्थार्थी ज्ञानी च भरतर्षभ ॥
caturvidhā bhajante māṃ janāḥ sukṛtino’rjuna |
ārto jijñāsurarthārthī jñānī ca bharatarṣabha ||
तेषां ज्ञानी नित्ययुक्त एकभक्तिर्विशिष्यते ।
प्रियो हि ज्ञानिनोऽत्यर्थमहं स च मम प्रियः ॥
teṣāṃ jñānī nityayukta ekabhaktirviśiṣyate |
priyo hi jñānino’tyarthamahaṃ sa ca mama priyaḥ ||
Cuatro clases de personas buenas se vuelven hacia Mí: el afligido, el buscador de conocimiento, el buscador de riqueza y el sabio. De ellos, el sabio, siempre firme y devoto solo del Uno, es el mejor; Yo le soy muy querido y él Me es muy querido.
उदाराः सर्व एवैते ज्ञानी त्वात्मैव मे मतम् ।
आस्थितः स हि युक्तात्मा मामेवानुत्तमां गतिम् ॥
udārāḥ sarva evaite jñānī tvātmaiva me matam |
āsthitaḥ sa hi yuktātmā māmevānuttamāṃ gatim ||
बहूनां जन्मनामन्ते ज्ञानवान्मां प्रपद्यते ।
वासुदेवः सर्वमिति स महात्मा सुदुर्लभः ॥
bahūnāṃ janmanāmante jñānavānmāṃ prapadyate |
vāsudevaḥ sarvamiti sa mahātmā sudurlabhaḥ ||
Todos ellos son nobles, pero considero al sabio Mi propio ser, pues con mente firme descansa en Mí como la meta suprema. Tras muchos nacimientos, el sabio llega a Mí, viendo que lo Divino lo es todo. Un alma tan grande es muy rara.
कामैस्तैस्तैर्हृतज्ञानाः प्रपद्यन्तेऽन्यदेवताः ।
तं तं नियममास्थाय प्रकृत्या नियताः स्वया ॥
kāmaistaistairhṛtajñānāḥ prapadyante’nyadevatāḥ |
taṃ taṃ niyamamāsthāya prakṛtyā niyatāḥ svayā ||
यो यो यां यां तनुं भक्तः श्रद्धयार्चितुमिच्छति ।
तस्य तस्याचलां श्रद्धां तामेव विदधाम्यहम् ॥
yo yo yāṃ yāṃ tanuṃ bhaktaḥ śraddhayārcitumicchati |
tasya tasyācalāṃ śraddhāṃ tāmeva vidadhāmyaham ||
स तया श्रद्धया युक्तस्तस्याराधनमीहते ।
लभते च ततः कामान्मयैव विहितान्हि तान् ॥
sa tayā śraddhayā yuktastasyārādhanamīhate |
labhate ca tataḥ kāmānmayaiva vihitānhi tān ||
अन्तवत्तु फलं तेषां तद्भवत्यल्पमेधसाम् ।
देवान्देवयजो यान्ति मद्भक्ता यान्ति मामपि ॥
antavattu phalaṃ teṣāṃ tadbhavatyalpamedhasām |
devāndevayajo yānti madbhaktā yānti māmapi ||
Aquellos cuyo entendimiento es arrastrado por los deseos se vuelven hacia otras deidades, siguiendo diversas reglas según su naturaleza. Cualquier forma que un devoto desee adorar con fe, Yo hago firme esa fe en él. Con esa fe busca esa adoración y recibe lo que desea, que en verdad es concedido por Mí. Pero el fruto de los de poco entendimiento es limitado: los adoradores de los dioses van a los dioses, Mis devotos vienen a Mí.
अव्यक्तं व्यक्तिमापन्नं मन्यन्ते मामबुद्धयः ।
परं भावमजानन्तो ममाव्ययमनुत्तमम् ॥
avyaktaṃ vyaktimāpannaṃ manyante māmabuddhayaḥ |
paraṃ bhāvamajānanto mamāvyayamanuttamam ||
नाहं प्रकाशः सर्वस्य योगमायासमावृतः ।
मूढोऽयं नाभिजानाति लोको मामजमव्ययम् ॥
nāhaṃ prakāśaḥ sarvasya yogamāyāsamāvṛtaḥ |
mūḍho’yaṃ nābhijānāti loko māmajamavyayam ||
वेदाहं समतीतानि वर्तमानानि चार्जुन ।
भविष्याणि च भूतानि मां तु वेद न कश्चन ॥
vedāhaṃ samatītāni vartamānāni cārjuna |
bhaviṣyāṇi ca bhūtāni māṃ tu veda na kaścana ||
Los poco sabios piensan que Yo, el no manifestado, he tomado forma, sin conocer Mi naturaleza superior e imperecedera. Velado por Mi poder divino, no me revelo a todos, y este mundo confundido no Me reconoce como no nacido e imperecedero. Yo conozco a todos los seres, pasados, presentes y futuros, pero nadie Me conoce de verdad.
इच्छाद्वेषसमुत्थेन द्वन्द्वमोहेन भारत ।
सर्वभूतानि सम्मोहं सर्गे यान्ति परन्तप ॥
icchādveṣasamutthena dvandvamohena bhārata |
sarvabhūtāni sammohaṃ sarge yānti parantapa ||
येषां त्वन्तगतं पापं जनानां पुण्यकर्मणाम् ।
ते द्वन्द्वमोहनिर्मुक्ता भजन्ते मां दृढव्रताः ॥
yeṣāṃ tvantagataṃ pāpaṃ janānāṃ puṇyakarmaṇām |
te dvandvamohanirmuktā bhajante māṃ dṛḍhavratāḥ ||
Por la confusión de los opuestos, nacida del agrado y el desagrado, todos los seres caen en el engaño desde el nacimiento. Pero aquellos cuya mala acción ha terminado, que obran bien y se han liberado de esa confusión de opuestos, Me adoran con firme resolución.
जरामरणमोक्षाय मामाश्रित्य यतन्ति ये ।
ते ब्रह्म तद्विदुः कृत्स्नमध्यात्मं कर्म चाखिलम् ॥
jarāmaraṇamokṣāya māmāśritya yatanti ye |
te brahma tadviduḥ kṛtsnamadhyātmaṃ karma cākhilam ||
साधिभूताधिदैवं मां साधियज्ञं च ये विदुः ।
प्रयाणकालेऽपि च मां ते विदुर्युक्तचेतसः ॥
sādhibhūtādhidaivaṃ māṃ sādhiyajñaṃ ca ye viduḥ |
prayāṇakāle’pi ca māṃ te viduryuktacetasaḥ ||
Quienes se esfuerzan por liberarse de la vejez y la muerte refugiándose en Mí llegan a conocer todo el Brahman, el ser y la acción. Quienes Me conocen como lo que está detrás de los elementos, los dioses y el sacrificio mantienen firme ese conocimiento incluso en el momento de la muerte.
Los versos son el texto sánscrito tradicional. Las explicaciones son resúmenes originales, no las palabras de un traductor concreto. La guía astrológica es una práctica devocional y de reflexión, no una predicción ni un sustituto del consejo profesional.